Sürüşe yeni başlamışken, motor hâlâ soğukken fanın devreye girdiğini fark etmek birçok sürücünün aklına “Bu normal mi?” sorusunu getirir. Özellikle kısa mesafe kullanımda motor tam ısınmadan fanın çalışması; soğutma sistemi, sensörler veya klima kullanımına bağlı çeşitli sebeplerden kaynaklanabilir. Bazen tamamen normal bir durum olabilirken, bazen de yaklaşan bir arızanın habercisi olabilir. Bu yazıda kısa mesafede fanın devreye girmesinin nedenlerini ve hangi durumda bir oto servise başvurmanız gerektiğini tüm detaylarıyla ele alıyoruz.
Otomobillerin içten yanmalı motorları, yakıtın yanması sonucu ortaya çıkan muazzam ısı enerjisini mekanik enerjiye dönüştürürken, sistemin sağlığı için bu ısının belirli bir seviyede, yani optimum çalışma sıcaklığında tutulması hayati bir zorunluluktur. Soğutma sisteminin kalbi olan radyatör ve içindeki soğutma sıvısı, motor bloğunda dolaşarak fazla ısıyı emer.
Ancak araç dururken veya düşük hızlarda seyrederken radyatör peteklerinden geçen doğal hava akışı yetersiz kaldığında, devreye giren soğutma fanı bu ısı transferini zorla gerçekleştirerek motorun hararet yapmasını engeller. Fanın temel görevi, termostatın açılmasıyla radyatöre gelen sıcak suyun, dış ortam havasıyla soğutulmasını sağlamaktır ve bu işlem genellikle motor sıcaklığı 90-100 santigrat derece civarına ulaştığında tetiklenir.
Bir aracın fan açması, prensip olarak soğutma sisteminin görevini yerine getirdiğinin en sağlıklı göstergesidir; ancak bu durumun "normal" olarak kabul edilebilmesi için motorun çalışma sıcaklığına ulaşmış olması veya belirli çevresel koşulların sağlanmış olması gerekir.
Genellikle “Araba neden fan açar?” sorusunun cevabı, motorun ideal çalışma sıcaklığının üzerine çıkması ve sistemin bu fazla ısıyı tahliye etme ihtiyacı duymasıdır: Fakat motor soğukken veya kontak yeni basılmışken fanın devreye girmesi standart bir soğutma prosedürü olarak değerlendirilemez. Özellikle yeni nesil araçlarda, sürücünün farkında olmadığı arka plan işlemleri, örneğin dizel partikül filtresi temizliği veya klima sisteminin nem alma fonksiyonu, motor soğuk olsa bile fanın yüksek devirde çalışmasına neden olabilir. Bu durum teknik olarak bir arıza değil, sistemin tasarım gereği bir çalışma prensibidir.
Motor daha ısınmadan fanın devreye girmesi çoğu sürücüyü endişelendirse de çoğu zaman normal ve önleyici bir sistem davranışıdır. Modern araçlarda elektronik kontrol üniteleri; motoru, egzoz sistemini ve klima bileşenlerini korumak için kısa sürede fanı devreye sokabilir. Bu durum genellikle aşağıdaki nedenlerden kaynaklanır:
DPF rejenerasyonu veya klima kullanımı gibi normal sebepler geçerli değilse, motor soğukken fanın devreye girmesi önemli bir arıza işareti olabilir. ECU (motor beyni), sensörlerden doğru veri alamadığı durumlarda motoru koruma moduna geçirir ve “en kötü senaryo”yu varsayarak fanı sürekli çalıştırır. Bu durum çoğunlukla elektrik veya sensör ile ilgili sorunlardan kaynaklanır.
Fanın erken veya sürekli çalışmasına yol açabilen yaygın arızalar:
Motor soğutma sisteminin beyni olarak nitelendirebileceğimiz Hararet Müşürü (Motor Soğutma Suyu Sıcaklık Sensörü - ECT), motorun anlık sıcaklık bilgisini ECU'ya ileten en kritik parçadır ve bu sensörün arızalanması, fanın mantıksız zamanlarda çalışmasının en büyük suçlusudur. Eğer sensör bozulur, kablosu kopar veya soketinde oksitlenme meydana gelirse, ECU'ya -40 derece gibi çok düşük veya 140 derece gibi çok yüksek hatalı bir değer gönderebilir. Bu durumda ECU, güvenliği sağlamak adına motorun gerçekten ısınıp ısınmadığına bakmaksızın fanı devreye sokar.
Termostatın kapalı konumda sıkışması motorun aşırı ısınmasına neden olurken, bazı elektronik kontrollü termostatlardaki ısıtıcı rezistansın veya kontrol devresinin arızalanması da fanın sürekli çalışmasına yol açan bir faktördür. Elektronik termostat arızalarında, mekanik işleyiş normal olsa bile, elektriksel devredeki bir kopukluk beyin tarafından algılanır ve sorunun temelini oluşturan koruma modu aktif hale getirilir.
Motor soğutma sistemi, aracın sağlıklı çalışması için kritik bir rol üstlenir. Bu sistemde meydana gelen mekanik aksaklıklar hem gerçek ısı artışlarına hem de sensör kaynaklı hatalı algılamalara neden olarak fanın erken devreye girmesine yol açabilir. Bu durum, sürücüler için “araba fanı neden çalışır?” sorusunu sıkça gündeme getirir.
Soğutma sisteminde yaşanan bu mekanik problemler, sadece fanın gereksiz yere çalışmasına neden olmakla kalmaz; aynı zamanda ihmal edildiğinde silindir kapak contası yanması gibi ciddi motor hasarlarına da zemin hazırlar. Bu nedenle belirtiler fark edildiğinde gecikmeden kontrol ve bakım yapılması büyük önem taşır.
Fan sadece sensörlerden gelen bilgilere göre değil, bu bilgileri işleyen kontrol modülleri ve elektriksel devreler üzerinden çalışır. Bu nedenle sistemdeki en küçük bir elektriksel bozulma bile fanın kısa mesafede, hatta motor soğukken bile devreye girmesine yol açabilir.
Fanın kontrolünü etkileyen elektriksel arızalara örnekler:
Kış aylarında, dış hava sıcaklığı dondurucu seviyelerdeyken bile radyatör fanının çalıştığını görmek sürücüler için oldukça şaşırtıcı ve mantıksız bir durum gibi görünebilir. Ancak kışın fanın çalışmasının en temel sebebi, sürücülerin ön camdaki buğuyu çözmek için havalandırmayı "ön cam" konumuna getirmeleri ve bu işlemin otomatik olarak klima kompresörünü (AC) devreye sokmasıdır. Klima sistemi çalıştığında, sistemin sağlıklı işleyebilmesi ve kondenserde oluşan ısının atılabilmesi için dışarıdaki hava ne kadar soğuk olursa olsun fanın belirli aralıklarla çalışması teknik bir zorunluluktur.
Motor soğukken veya kısa mesafede sürekli çalışan bir fan, ilk etapta sadece can sıkıcı bir gürültü gibi görünse de uzun vadede hem aracın yakıt ekonomisine hem de parçaların ömrüne ciddi zararlar verebilir. Fanın sürekli çalışması, alternatör üzerine binen yükü artırarak yakıt tüketimini yükseltir ve özellikle motor çalışmadığında fan dönmeye devam ederse akünün tamamen boşalmasına ve aracın yolda kalmasına neden olabilir.
Fan motorunun kendisi de sürekli yüksek devirde çalışmaya göre tasarlanmadığı için, kömürlerinin bitmesi veya yataklarının bozulması sonucu fan motorunun tamamen yanması ve asıl ihtiyaç duyulduğunda çalışmayarak motorun hararet yapmasına yol açması kaçınılmaz bir sondur. Çözüm ise öncelikle klima ve buğu çözücülerin kapalı olduğundan emin olunmalı, ardından soğutma suyu seviyesi kontrol edilmeli ve sorun devam ediyorsa mutlaka bir OBD cihazı ile arıza kodları taranarak sensör, termostat veya röle arızaları profesyonelce giderilmelidir.
Bu nedenle aracınızı düzenli periyodik bakım ile kontrol altında tutmak ve gerektiğinde uzmanlar tarafından arıza tespit yapılmasını sağlamak büyük önem taşır. Brisa güvencesiyle Otopratik noktalarında avantajlı araç bakım fiyatları ile tüm soğutma sistemi kontrollerini güvenle yaptırabilir, online araç bakım randevusu oluşturarak işlemlerinizi hızlıca planlayabilirsiniz. Aracınız için en doğru adımı Otopratik ile atın, yola güvenle devam edin!
Bakım
Randevu Al
